پروپوزال یا طرح تحقیقاتی اولین مرحله رسمی در مسیر انجام پایان نامه و رساله است.
اما یکی از سوالات رایج دانشجویان این است که تفاوت پروپوزال کارشناسی ارشد و دکتری چیست؟
هرچند ساختار کلی پروپوزال در هر دو مقطع مشابه است، اما از نظر عمق پژوهش، سطح علمی، نوآوری، منابع، اهداف و روش تحقیق تفاوتهای مهمی دارند.
در این مطلب به زبان ساده و دقیق تمام تفاوتهای اصلی میان پروپوزال ارشد و دکتری را بررسی میکنیم.
هدف از نگارش پروپوزال در مقطع کارشناسی ارشد، آموزش و تمرین انجام پژوهش علمی است.
در واقع دانشجوی ارشد با انجام پایان نامه یاد میگیرد که چگونه تحقیق علمی طراحی و اجرا کند.
اما در مقطع دکتری، هدف اصلی تولید دانش جدید و نوآوری علمی است.
دانشجوی دکتری باید موضوعی انتخاب کند که خلأ علمی موجود را پر کند یا نظریهای تازه ارائه دهد.
| مقطع | هدف اصلی |
|---|---|
| کارشناسی ارشد | آموزش روش تحقیق و تمرین پژوهش علمی |
| دکتری | تولید دانش جدید و ارائه نوآوری علمی |
در مقطع ارشد، موضوع معمولاً کاربردی، محدود و قابل انجام در زمان کوتاه است.
اما در دکتری، موضوع باید عمیق، بین رشتهای و دارای جنبه نوآورانه باشد.
ارشد: بررسی تاثیر آموزش مجازی بر عملکرد تحصیلی دانشجویان
دکتری: طراحی مدل هوشمند ارزیابی اثربخشی آموزش مجازی در ارتقای یادگیری تطبیقی
در نتیجه، سطح پیچیدگی و گستردگی موضوع در دکتری بسیار بیشتر است.
پروپوزال کارشناسی ارشد معمولاً بین ۸ تا ۱۵ صفحه است و به طور خلاصه به بیان هدف، مسئله، روش و فرضیات میپردازد.
اما پروپوزال دکتری ممکن است تا ۳۰ صفحه یا بیشتر نیز باشد و شامل تحلیل عمیقتر ادبیات، چارچوب نظری و مدل مفهومی دقیق است.
| مقطع | حجم تقریبی | میزان جزئیات |
|---|---|---|
| کارشناسی ارشد | ۱۰ تا ۱۵ صفحه | توضیح کلی |
| دکتری | ۲۰ تا ۳۰ صفحه یا بیشتر | توضیح تحلیلی و جامع |
در پروپوزال ارشد، پیشینه تحقیق معمولاً خلاصهای از چند مقاله مرتبط است.
اما در دکتری باید مرور ادبیات گسترده و تحلیلی انجام شود و جایگاه تحقیق جدید به وضوح مشخص گردد.
دانشجوی دکتری باید نشان دهد که:
تمام پژوهشهای مرتبط را بررسی کرده است.
میداند چه خلأهایی در تحقیقات قبلی وجود دارد.
تحقیق او دقیقاً کدام بخش از دانش را گسترش میدهد.
در ارشد، معمولاً کافی است تحقیق دارای کاربرد و ارزش اجرایی باشد.
اما در دکتری، نوآوری شرط اصلی است.
پروپوزال دکتری باید ایدهای جدید، مدل تازه یا نظریه علمی جدید ارائه دهد.
| مقطع | سطح نوآوری |
|---|---|
| کارشناسی ارشد | کاربردی یا بهبود روشهای موجود |
| دکتری | ابداع، مدل جدید یا نظریه علمی |
روش تحقیق در مقطع ارشد معمولاً سادهتر و بر اساس روشهای کمی یا توصیفی است.
در دکتری، روش تحقیق باید ترکیبی، تحلیلی و پیشرفتهتر باشد.
به عنوان مثال:
در ارشد ممکن است از پرسشنامه و تحلیل همبستگی استفاده شود.
در دکتری از مدلسازی معادلات ساختاری، تحلیل مسیر یا روشهای کیفی پیشرفته بهره گرفته میشود.
در پایان نامه ارشد، جامعه آماری معمولاً کوچکتر و ابزار تحقیق سادهتر است.
اما در دکتری جامعه آماری گستردهتر است و ابزارهای تحقیق باید روایی و پایایی علمی بالا داشته باشند.
در دکتری ممکن است از ترکیب چند ابزار مانند مصاحبه، تحلیل آماری و نرم افزارهای تخصصی استفاده شود.
پروپوزال دکتری باید حداقل از ۵۰ منبع علمی معتبر استفاده کند، در حالی که در ارشد معمولاً ۲۰ تا ۳۰ منبع کافی است.
همچنین در دکتری باید بیشتر از منابع بین المللی جدید (۵ سال اخیر) استفاده شود.
در دکتری ارجاع به مقالات ISI و Scopus ضروری است ولی در ارشد منابع داخلی نیز کفایت میکند.
هرچند بخشهای اصلی هر دو پروپوزال شامل عنوان، بیان مسئله، اهمیت، اهداف، فرضیات، روش تحقیق و منابع است، اما در دکتری چند بخش اضافه وجود دارد مانند:
چارچوب نظری و مدل مفهومی
فرضیات فرعی و اصلی
محدودیتهای تحقیق
نوآوریها و دستاوردهای مورد انتظار
در مقطع ارشد، پروپوزال معمولاً توسط استاد راهنما و گروه آموزشی بررسی و تصویب میشود.
اما در دکتری، پروپوزال باید در شورای تحصیلات تکمیلی دانشکده یا دانشگاه بررسی و گاهی در جلسه شفاهی از آن دفاع شود.
در واقع در دکتری، فرآیند تصویب پروپوزال رسمیتر، طولانیتر و سختگیرانهتر است.
مدت زمان انجام پایان نامه ارشد معمولاً بین ۶ تا ۹ ماه است.
اما رساله دکتری ممکن است بین ۲ تا ۴ سال زمان ببرد.
این تفاوت به دلیل عمق تحقیق، وسعت دادهها و نیاز به نوآوری علمی در مقطع دکتری است.
در مقطع ارشد، معمولاً هدف دفاع از پایان نامه است و چاپ مقاله الزامی نیست.
اما در مقطع دکتری، چاپ مقاله علمی پژوهشی یا ISI یکی از پیش شرطهای دفاع از رساله است.
| مقطع | خروجی الزامی |
|---|---|
| کارشناسی ارشد | پایان نامه |
| دکتری | رساله + حداقل یک مقاله علمی پژوهشی یا ISI |
در دکتری، پروپوزال و رساله توسط داوران تخصصی خارج از دانشگاه نیز بررسی میشود.
اما در ارشد معمولاً داوران از داخل دانشگاه انتخاب میشوند.
به همین دلیل، در دکتری باید از همان ابتدای نگارش پروپوزال دقت علمی بیشتری به خرج داد.
در ارشد معمولاً پروپوزال به زبان فارسی نوشته میشود.
اما در بسیاری از دانشگاهها پروپوزال دکتری باید به زبان انگلیسی یا دوزبانه (فارسی و انگلیسی) باشد.
همچنین دکتری نیاز به رعایت دقیقتر ساختار نگارشی، دستور زبان و ترجمه علمی دارد.
اگر بخواهیم خلاصه کنیم، تفاوت پروپوزال ارشد و دکتری را میتوان در سطح علمی، نوآوری، حجم محتوا و میزان تحلیل خلاصه کرد.
پروپوزال ارشد تمرینی برای یادگیری پژوهش است، در حالی که پروپوزال دکتری ابزاری برای تولید دانش جدید در سطح بین المللی است.
| ویژگی | کارشناسی ارشد | دکتری |
|---|---|---|
| هدف | آموزش پژوهش | تولید دانش جدید |
| حجم | ۱۰ تا ۱۵ صفحه | ۲۰ تا ۳۰ صفحه |
| نوآوری | کاربردی | علمی و نظری |
| منابع | ۲۰ تا ۳۰ منبع | بالای ۵۰ منبع |
| داوری | گروه آموزشی | شورای تحصیلات تکمیلی |
| خروجی | پایان نامه | رساله + مقاله علمی |
| زبان | فارسی | گاهی انگلیسی |
نتیجه نهایی:
پروپوزال ارشد سکوی شروع برای یادگیری تحقیق علمی است، اما پروپوزال دکتری نقطه آغاز پژوهشهای نوآورانهای است که میتواند در سطح ملی یا جهانی تأثیرگذار باشد.
هرچه سطح علمی بالاتر میرود، دقت، نظم و عمق تحلیل در نگارش پروپوزال اهمیت بیشتری پیدا میکند.
انجام رساله با مدیریت استاد علی کیان پور
تلفن مشاوره 09199631325 و 09353132500 می باشد (پایان نامه و مقاله)