مراحل نوشتن پروپوزال
پروپوزال یا طرح تحقیقاتی اولین مرحله رسمی در مسیر انجام پایان نامه و رساله است.
اما یکی از سوالات رایج دانشجویان این است که تفاوت پروپوزال کارشناسی ارشد و دکتری چیست؟
هرچند ساختار کلی پروپوزال در هر دو مقطع مشابه است، اما از نظر عمق پژوهش، سطح علمی، نوآوری، منابع، اهداف و روش تحقیق تفاوتهای مهمی دارند.
در این مطلب به زبان ساده و دقیق تمام تفاوتهای اصلی میان پروپوزال ارشد و دکتری را بررسی میکنیم.
هدف از نگارش پروپوزال در مقطع کارشناسی ارشد، آموزش و تمرین انجام پژوهش علمی است.
در واقع دانشجوی ارشد با انجام پایان نامه یاد میگیرد که چگونه تحقیق علمی طراحی و اجرا کند.
اما در مقطع دکتری، هدف اصلی تولید دانش جدید و نوآوری علمی است.
دانشجوی دکتری باید موضوعی انتخاب کند که خلأ علمی موجود را پر کند یا نظریهای تازه ارائه دهد.
| مقطع | هدف اصلی |
|---|---|
| کارشناسی ارشد | آموزش روش تحقیق و تمرین پژوهش علمی |
| دکتری | تولید دانش جدید و ارائه نوآوری علمی |
در مقطع ارشد، موضوع معمولاً کاربردی، محدود و قابل انجام در زمان کوتاه است.
اما در دکتری، موضوع باید عمیق، بین رشتهای و دارای جنبه نوآورانه باشد.
ارشد: بررسی تاثیر آموزش مجازی بر عملکرد تحصیلی دانشجویان
دکتری: طراحی مدل هوشمند ارزیابی اثربخشی آموزش مجازی در ارتقای یادگیری تطبیقی
در نتیجه، سطح پیچیدگی و گستردگی موضوع در دکتری بسیار بیشتر است.
پروپوزال کارشناسی ارشد معمولاً بین ۸ تا ۱۵ صفحه است و به طور خلاصه به بیان هدف، مسئله، روش و فرضیات میپردازد.
اما پروپوزال دکتری ممکن است تا ۳۰ صفحه یا بیشتر نیز باشد و شامل تحلیل عمیقتر ادبیات، چارچوب نظری و مدل مفهومی دقیق است.
| مقطع | حجم تقریبی | میزان جزئیات |
|---|---|---|
| کارشناسی ارشد | ۱۰ تا ۱۵ صفحه | توضیح کلی |
| دکتری | ۲۰ تا ۳۰ صفحه یا بیشتر | توضیح تحلیلی و جامع |
در پروپوزال ارشد، پیشینه تحقیق معمولاً خلاصهای از چند مقاله مرتبط است.
اما در دکتری باید مرور ادبیات گسترده و تحلیلی انجام شود و جایگاه تحقیق جدید به وضوح مشخص گردد.
دانشجوی دکتری باید نشان دهد که:
تمام پژوهشهای مرتبط را بررسی کرده است.
میداند چه خلأهایی در تحقیقات قبلی وجود دارد.
تحقیق او دقیقاً کدام بخش از دانش را گسترش میدهد.
در ارشد، معمولاً کافی است تحقیق دارای کاربرد و ارزش اجرایی باشد.
اما در دکتری، نوآوری شرط اصلی است.
پروپوزال دکتری باید ایدهای جدید، مدل تازه یا نظریه علمی جدید ارائه دهد.
| مقطع | سطح نوآوری |
|---|---|
| کارشناسی ارشد | کاربردی یا بهبود روشهای موجود |
| دکتری | ابداع، مدل جدید یا نظریه علمی |
روش تحقیق در مقطع ارشد معمولاً سادهتر و بر اساس روشهای کمی یا توصیفی است.
در دکتری، روش تحقیق باید ترکیبی، تحلیلی و پیشرفتهتر باشد.
به عنوان مثال:
در ارشد ممکن است از پرسشنامه و تحلیل همبستگی استفاده شود.
در دکتری از مدلسازی معادلات ساختاری، تحلیل مسیر یا روشهای کیفی پیشرفته بهره گرفته میشود.
در پایان نامه ارشد، جامعه آماری معمولاً کوچکتر و ابزار تحقیق سادهتر است.
اما در دکتری جامعه آماری گستردهتر است و ابزارهای تحقیق باید روایی و پایایی علمی بالا داشته باشند.
در دکتری ممکن است از ترکیب چند ابزار مانند مصاحبه، تحلیل آماری و نرم افزارهای تخصصی استفاده شود.
پروپوزال دکتری باید حداقل از ۵۰ منبع علمی معتبر استفاده کند، در حالی که در ارشد معمولاً ۲۰ تا ۳۰ منبع کافی است.
همچنین در دکتری باید بیشتر از منابع بین المللی جدید (۵ سال اخیر) استفاده شود.
در دکتری ارجاع به مقالات ISI و Scopus ضروری است ولی در ارشد منابع داخلی نیز کفایت میکند.
هرچند بخشهای اصلی هر دو پروپوزال شامل عنوان، بیان مسئله، اهمیت، اهداف، فرضیات، روش تحقیق و منابع است، اما در دکتری چند بخش اضافه وجود دارد مانند:
چارچوب نظری و مدل مفهومی
فرضیات فرعی و اصلی
محدودیتهای تحقیق
نوآوریها و دستاوردهای مورد انتظار
در مقطع ارشد، پروپوزال معمولاً توسط استاد راهنما و گروه آموزشی بررسی و تصویب میشود.
اما در دکتری، پروپوزال باید در شورای تحصیلات تکمیلی دانشکده یا دانشگاه بررسی و گاهی در جلسه شفاهی از آن دفاع شود.
در واقع در دکتری، فرآیند تصویب پروپوزال رسمیتر، طولانیتر و سختگیرانهتر است.
مدت زمان انجام پایان نامه ارشد معمولاً بین ۶ تا ۹ ماه است.
اما رساله دکتری ممکن است بین ۲ تا ۴ سال زمان ببرد.
این تفاوت به دلیل عمق تحقیق، وسعت دادهها و نیاز به نوآوری علمی در مقطع دکتری است.
در مقطع ارشد، معمولاً هدف دفاع از پایان نامه است و چاپ مقاله الزامی نیست.
اما در مقطع دکتری، چاپ مقاله علمی پژوهشی یا ISI یکی از پیش شرطهای دفاع از رساله است.
| مقطع | خروجی الزامی |
|---|---|
| کارشناسی ارشد | پایان نامه |
| دکتری | رساله + حداقل یک مقاله علمی پژوهشی یا ISI |
در دکتری، پروپوزال و رساله توسط داوران تخصصی خارج از دانشگاه نیز بررسی میشود.
اما در ارشد معمولاً داوران از داخل دانشگاه انتخاب میشوند.
به همین دلیل، در دکتری باید از همان ابتدای نگارش پروپوزال دقت علمی بیشتری به خرج داد.
در ارشد معمولاً پروپوزال به زبان فارسی نوشته میشود.
اما در بسیاری از دانشگاهها پروپوزال دکتری باید به زبان انگلیسی یا دوزبانه (فارسی و انگلیسی) باشد.
همچنین دکتری نیاز به رعایت دقیقتر ساختار نگارشی، دستور زبان و ترجمه علمی دارد.
اگر بخواهیم خلاصه کنیم، تفاوت پروپوزال ارشد و دکتری را میتوان در سطح علمی، نوآوری، حجم محتوا و میزان تحلیل خلاصه کرد.
پروپوزال ارشد تمرینی برای یادگیری پژوهش است، در حالی که پروپوزال دکتری ابزاری برای تولید دانش جدید در سطح بین المللی است.
| ویژگی | کارشناسی ارشد | دکتری |
|---|---|---|
| هدف | آموزش پژوهش | تولید دانش جدید |
| حجم | ۱۰ تا ۱۵ صفحه | ۲۰ تا ۳۰ صفحه |
| نوآوری | کاربردی | علمی و نظری |
| منابع | ۲۰ تا ۳۰ منبع | بالای ۵۰ منبع |
| داوری | گروه آموزشی | شورای تحصیلات تکمیلی |
| خروجی | پایان نامه | رساله + مقاله علمی |
| زبان | فارسی | گاهی انگلیسی |
نتیجه نهایی:
پروپوزال ارشد سکوی شروع برای یادگیری تحقیق علمی است، اما پروپوزال دکتری نقطه آغاز پژوهشهای نوآورانهای است که میتواند در سطح ملی یا جهانی تأثیرگذار باشد.
هرچه سطح علمی بالاتر میرود، دقت، نظم و عمق تحلیل در نگارش پروپوزال اهمیت بیشتری پیدا میکند.
انجام رساله با مدیریت استاد علی کیان پور
تلفن مشاوره 09199631325 و 09353132500 می باشد (پایان نامه و مقاله)
چگونه پروپوزال بنویسیم ؟ آموزش گام به گام و صفر تا صد
نوشتن پروپوزال یکی از اولین و مهمترین مراحل در مسیر انجام پایان نامه و تحقیقات دانشگاهی است.
بسیاری از دانشجویان هنگام نوشتن پروپوزال با سوالاتی مانند «از کجا شروع کنم؟»، «چه بخشهایی باید بنویسم؟» یا «چگونه عنوان مناسب انتخاب کنم؟» روبهرو میشوند.
در این مقاله به زبان ساده و مرحله به مرحله یاد میگیرید چگونه پروپوزال بنویسید تا بتوانید طرح پژوهشی خود را به بهترین شکل آماده و به دانشگاه ارائه کنید.
پروپوزال در واقع طرح اولیه تحقیق است که هدف، روش اجرا و مسیر پژوهش شما را مشخص میکند.
در پروپوزال، شما به استاد راهنما و گروه آموزشی نشان میدهید که قرار است چه مسئلهای را بررسی کنید، چرا این موضوع مهم است، و چگونه قصد دارید آن را انجام دهید.
به زبان ساده، پروپوزال مثل نقشه راه یک پروژه تحقیقاتی است که بدون آن، انجام پایان نامه ممکن نیست.
نوشتن یک پروپوزال قوی میتواند مسیر پژوهش شما را هموار کند.
اگر پروپوزال شما ضعیف باشد، احتمال رد آن در شورای پژوهشی زیاد است و ممکن است چندین بار مجبور به اصلاح شوید.
یک پروپوزال خوب باید:
موضوعی جدید و کاربردی داشته باشد
ساختار علمی و منظم داشته باشد
اهداف تحقیق را شفاف بیان کند
روش تحقیق مشخص و منطقی داشته باشد
از منابع علمی بهروز استفاده کند
ساختار پروپوزال ممکن است در دانشگاههای مختلف کمی متفاوت باشد، اما تقریباً همه شامل بخشهای زیر هستند:
عنوان تحقیق
بیان مسئله
اهمیت و ضرورت موضوع
پیشینه تحقیق
اهداف تحقیق
سوالات یا فرضیات تحقیق
روش تحقیق
جامعه آماری و نمونه گیری
ابزار جمع آوری داده
روش تحلیل داده ها
زمان بندی انجام تحقیق
منابع
در ادامه هر بخش را به صورت گام به گام توضیح میدهیم.
عنوان اولین چیزی است که داوران پروپوزال شما میخوانند.
یک عنوان خوب باید:
کوتاه، دقیق و واضح باشد
به مسئله اصلی تحقیق اشاره کند
شامل واژههای کلیدی رشته شما باشد
نمونه عنوان خوب:
بررسی تاثیر آموزش آنلاین بر انگیزه تحصیلی دانشجویان دانشگاه تهران
نکته: از عناوین کلی و مبهم مانند «بررسی آموزش در ایران» خودداری کنید.
در این بخش باید توضیح دهید چه مشکلی وجود دارد و چرا لازم است این موضوع بررسی شود.
بیان مسئله باید دقیق، علمی و منطقی باشد و به شکاف دانشی موجود در تحقیقات قبلی اشاره کند.
مثال:
«با گسترش آموزش آنلاین در دوران پس از کرونا، بسیاری از دانشجویان با کاهش انگیزه تحصیلی روبهرو شدهاند. این تحقیق به بررسی عوامل مؤثر بر انگیزه دانشجویان در محیط آموزش مجازی میپردازد.»
در این قسمت باید بنویسید که تحقیق شما چه ارزشی دارد و چه کمکی به جامعه علمی یا اجرایی میکند.
برای مثال:
پر کردن خلأ پژوهشی موجود
ارائه راهکار برای بهبود وضعیت فعلی
کمک به تصمیمگیری مدیران یا مسئولان
نکته: در این بخش از جملات قوی و تأکیدی استفاده کنید.
پیشینه تحقیق شامل خلاصهای از مقالات، پایاننامهها و تحقیقات قبلی است که مرتبط با موضوع شما هستند.
هدف این بخش نشان دادن آشنایی شما با تحقیقات انجام شده و جایگاه تحقیق جدیدتان است.
پیشنهاد میشود از منابع جدید (حداقل پنج سال اخیر) استفاده کنید و به مقالات داخلی و خارجی اشاره کنید.
در این بخش باید مشخص کنید تحقیق شما چه هدفی دارد و قرار است به چه پرسشهایی پاسخ دهد.
هدف کلی: بیان هدف اصلی تحقیق
اهداف جزئی: بیان زیرهدفهایی که به هدف اصلی میرسند
سوال تحقیق: پرسشی که تحقیق قصد پاسخ دادن به آن را دارد
فرضیه تحقیق: پیشبینی شما از رابطه بین متغیرها
مثال:
سوال: آیا بین آموزش آنلاین و انگیزه تحصیلی رابطه وجود دارد؟
فرضیه: بین آموزش آنلاین و انگیزه تحصیلی رابطه مثبت و معنادار وجود دارد.
روش تحقیق یعنی توضیح دهید چگونه میخواهید دادهها را جمعآوری و تحلیل کنید.
انواع روش تحقیق شامل:
توصیفی
تحلیلی
پیمایشی
آزمایشی
کیفی و کمی
باید بنویسید تحقیق شما از چه نوعی است، جامعه آماری چیست، و از چه ابزارهایی استفاده میکنید.
جامعه آماری شامل همه افرادی است که تحقیق شما درباره آنها انجام میشود.
نمونه، بخشی از جامعه آماری است که دادهها از آن جمع آوری میشود.
مثلاً اگر تحقیق درباره دانشجویان تهران است، جامعه آماری تمام دانشجویان تهران است و نمونه، ۲۰۰ نفر از آنها میباشد.
ابزار میتواند پرسشنامه، مصاحبه، مشاهده یا آزمون باشد.
در این بخش باید بنویسید از چه ابزاری استفاده میکنید و روایی و پایایی آن را چگونه بررسی کردهاید.
در این بخش توضیح دهید که پس از جمع آوری دادهها، چگونه قصد دارید آنها را تحلیل کنید.
برای مثال:
تحلیل توصیفی با نرم افزار SPSS
تحلیل مدل ساختاری با Smart PLS یا AMOS
تحلیل کیفی با روش کدگذاری
انتخاب نرم افزار و روش تحلیل باید متناسب با نوع دادهها و فرضیات تحقیق باشد.
جدول زمان بندی نشان میدهد هر مرحله از تحقیق در چه مدت انجام میشود.
نمونه جدول:
| مرحله | مدت زمان |
|---|---|
| انتخاب موضوع | ۱ هفته |
| نگارش پروپوزال | ۲ هفته |
| جمع آوری داده ها | ۳ هفته |
| تحلیل داده ها | ۲ هفته |
| نگارش نهایی پایان نامه | ۴ هفته |
در انتهای پروپوزال باید همه منابعی را که در متن استفاده کردهاید بنویسید.
فرمت منابع باید مطابق با شیوهنامه دانشگاه (APA یا دیگر سبکها) باشد.
توصیه میشود حداقل ۱۵ تا ۲۰ منبع معتبر در پروپوزال ذکر کنید.
از کپی کردن پروپوزالهای دیگر خودداری کنید.
متن را خلاصه و علمی بنویسید.
از غلطهای املایی و نگارشی پرهیز کنید.
عنوان، اهداف و روش تحقیق باید هماهنگ باشند.
قبل از ارسال، پروپوزال را به استاد راهنما نشان دهید.
انتخاب موضوع کلی و تکراری
ناهماهنگی بین سوال تحقیق و روش تحقیق
استفاده از منابع قدیمی
توضیحات غیرضروری در بیان مسئله
نوشتن بدون ساختار و نظم
نوشتن پروپوزال در واقع اولین قدم جدی برای شروع یک تحقیق علمی است.
یک پروپوزال خوب باید دقیق، مستند و علمی نوشته شود و نشان دهد که شما مسیر تحقیق خود را میشناسید.
اگر بخواهیم خلاصه کنیم:
با انتخاب عنوان مناسب شروع کنید.
بیان مسئله و اهداف را شفاف بنویسید.
از منابع جدید و معتبر استفاده کنید.
روش تحقیق و ابزار تحلیل داده را مشخص کنید.
با رعایت این گامها میتوانید پروپوزالی بنویسید که به سرعت مورد تأیید استاد و دانشگاه قرار گیرد و زمینه انجام پایان نامه موفقی را برایتان فراهم کند.
انجام رساله با مدیریت استاد علی کیان پور
تلفن مشاوره 09199631325 و 09353132500 می باشد (پایان نامه و مقاله)